AI müzik lisanslama tartışmasında bağımsız müzik yayıncıları yeni bir ortak çerçeve açıkladı. IMPF ve IMPEL, 30 Eylül 2026 tarihli açıklamalarında şarkının değerini merkeze alıyor. İki kuruluş, başka belirleyici etkenler bulunmadığında bestenin kayıtla en az eşit değer taşıması gerektiğini savunuyor.
Ayrıca açıklama, şeffaflık ve hak sahiplerinin denetimini öne çıkarıyor. Dolayısıyla tartışma, yapay zekânın nasıl müzik ürettiğinin ötesine geçiyor. Kullanılan eserlerin değeri, lisans kapsamı ve gelirin paylaşımı da gündemin merkezinde yer alıyor.
AI müzik lisanslama çerçevesi neyi hedefliyor?
IMPF ve IMPEL’in yaklaşımı, şarkı yazarlarının ve yayıncıların katkısını lisans görüşmelerinde görünür kılmayı hedefliyor. İki kuruluş, yeniliği desteklediklerini belirtiyor. Buna karşılık belirsiz koşullara ve şarkının değerini küçülten ekonomik modellere itiraz ediyor.
Ortak açıklama, bağımsız yayıncıların müzakere yaklaşımını ortaya koyuyor. Ancak yeni bir yasa değişikliği duyurmuyor. Ayrıca bütün AI platformlarının bu ilkeleri kabul ettiğini de göstermiyor. Bu nedenle çerçeve, herkes için geçerli yeni bir telif tarifesi oluşturmuyor.
AI müzik lisanslamada beste ve kayıt ayrımı
Öncelikle şarkının sözleri ve bestesi ile belirli bir performansın ses kaydını ayırmak gerekiyor. WIPO’nun müzik hakları açıklamaları da bu farklı hak katmanlarını ele alıyor. Dolayısıyla aynı şarkı, hem bestecileri hem de kayıtla ilgili hak sahiplerini ilgilendirebilir.
Örneğin aynı besteyi farklı sanatçılar farklı kayıtlarda yorumlayabilir. Ancak bu kayıtlar, alttaki bestenin katkısını ortadan kaldırmaz. AI lisanslama tartışmasında da eseri ve kaydı birlikte değerlendirmek önem taşıyor.
IMPF ve IMPEL’in eşit değer talebi bu ayrımı merkeze alıyor. Bununla birlikte açıklama, başka belirleyici etkenler bulunabileceğini de kabul ediyor. Bu yüzden talebi bütün kullanım türleri için koşulsuz, sabit bir gelir paylaşım oranı şeklinde okumamak gerekiyor.
AI müzik lisanslama için yedi temel ilke
Ortak açıklama, yaklaşımını yedi başlıkla özetliyor. Bu başlıklar eserin değerini, ödeme ayrımlarını ve lisansın kapsamını birlikte ele alıyor:
- Her lisans modeli şarkının değerini gözetmeli.
- Master ile yayıncılık gelirlerinin paylaşımı dengeli olmalı. Başka belirleyici etkenler yoksa şarkı kayıtla en az eşit değer taşımalı.
- Taraflar geçmiş kullanım, eğitim, çıktılar ve gelecekteki kullanım ödemelerini ayrı değerlendirmeli.
- Kesintiler, maliyetler ve gelir hesapları açık olmalı.
- Lisans belirli bir kapsam taşımalı. İstemeden daha geniş kullanımlara kapı açmamalı.
- Eserlerin katkısını belirleme ve değerleme yöntemleri hak sahipleriyle uzlaşmaya dayanmalı.
- AI müziğinin sonraki kullanımları, modelin eğitiminde kullanılan şarkılar için uygun telif üretmeli.
Bağımsız sanatçılar hangi sorulara odaklanabilir?
Bu gelişme, sanatçı ekiplerine sözleşme ve katalog bilgilerini birlikte değerlendirmek için bir gündem sunuyor. Öncelikle görüşmenin hangi eseri veya kaydı kapsadığını netleştirmek yararlı olabilir. Ardından model eğitimi, çıktı kullanımı ve ticari kullanım hakkında ayrı sorular hazırlayabilirsiniz.
Örneğin ekipler, kullanım raporunun hangi bilgileri içereceğini sorabilir. Ayrıca gelir hesabının nasıl işleyeceğini öğrenmek isteyebilir. Olası kesintileri de ayrı bir başlık altında değerlendirebilirler. Böylece genel bir AI kullanım izninin kapsamını daha somut anlayabilirler.
Bunun yanında sanatçı, projedeki farklı katkıları düzenli biçimde kaydedebilir. Besteci, söz yazarı, yorumcu ve prodüktör bilgileri bu çalışmanın başlangıcını oluşturur. Ancak bir kişinin birden fazla görev üstlenmesi mümkündür. Bu nedenle ekip içindeki rolleri her proje için açıkça tanımlamak yararlı olabilir.
Yeni çerçeve Türkiye’de ne değiştiriyor?
Ortak açıklama, tek tek sanatçıların mevcut anlaşmalarını kendiliğinden değiştirmiyor. Ayrıca Türkiye’de otomatik bir ödeme sistemi başlatmıyor. Dolayısıyla bir sanatçının gelirine etkisi, ilgili kullanım ve anlaşma koşullarıyla birlikte değerlendirme gerektiriyor.
Buna rağmen açıklama, uluslararası müzik sektörünün hangi sorulara odaklandığını gösteriyor. Özellikle bağımsız sanatçılar ve yayıncılar, AI görüşmelerinde eserlerinin katkısını nasıl değerlendirdiklerini takip edebilir. Böylece yeni iş modellerini daha bilinçli sorularla inceleyebilirler.
Müzik tanıtımı ile hak bilgilerini birlikte düşünmek
Bir yayın kampanyası hazırlarken eserin yaratıcı katkılarını doğru anlatmak da önem taşıyor. Örneğin basın metni, besteci ile yorumcuyu birbirine karıştırmamalı. Ayrıca ekip, müziğin üretim süreci hakkında doğrulayabildiği bilgileri paylaşmalı.
Bu açıdan sanatçı kimliği ve dijital iletişim rehberimiz, yayın anlatısını planlamak için ek bir okuma sunuyor. PR ve tanıtım çalışmalarını değerlendirmek isteyen sanatçılar ise Beni Dinlet üzerinden hizmet kapsamını inceleyebilir.
Resmî kaynaklar: IMPF’nin 30 Eylül 2026 tarihli duyurusu, IMPF ve IMPEL ortak açıklaması ve WIPO müzik hakları bilgileri.
Sanatçı ekiplerine ve yayın iletişimine ilişkin uygulama örnekleri editoryal değerlendirmedir.
