Meta Skandalı Patladı: Facebook, Çin Hükümetiyle El Ele Sansür Makinesi mi Kurdu?
ABD Senatosu’nda bomba etkisi yaratan tanıklık: Eski üst düzey Meta yöneticisi, Mark Zuckerberg’in Çin’le işbirliği yaparak Facebook’u bir sansür silahına dönüştürdüğünü iddia etti.
Washington DC’nin alışık olduğu gri duvarlar ve usul usul akan bürokrasi rüzgarı, bu kez öfke ve şaşkınlıkla yankılandı. Amerikan senatosunun yaldızlı salonlarında, tarihe geçecek bir itiraf yükseldi: “Meta, Çin hükümetiyle omuz omuza çalışarak Facebook’u sansürledi.”
Bu çarpıcı cümle, eski Meta yöneticisi Sarah Wynn-Williams’ın ifadesinden sadece biri. Yedi yıl boyunca Facebook’un (şimdiki adıyla Meta’nın) Küresel Kamu Politikaları Direktörü olarak görev yapan Wynn-Williams, senato kürsüsünde tüm çıplaklığıyla konuştu. Ve söyledikleri, yalnızca teknoloji dünyasında değil, Amerika’nın siyasi nabzında da büyük bir sarsıntı yarattı.
“Amerikan değerleri sistematik olarak ihanete uğradı”
Sarah Wynn-Williams, çarşamba günü Capitol Hill’de gerçekleşen ve Senato Yargı Alt Komitesi tarafından düzenlenen duruşmada, Meta’nın Çin hükümetiyle “el ele” çalıştığını söyleyerek adeta bombayı patlattı.
“Meta yöneticilerinin Amerikan ulusal güvenliğini defalarca hiçe saydığına ve temel değerlere ihanet ettiğine tanıklık ettim,” diyerek başladığı açılış konuşması, CBS News tarafından önceden elde edilerek tüm ülkeye servis edildi.
Bu duruşmanın başkanlığını ise Cumhuriyetçi Senatör Josh Hawley yaptı. Missouri senatörü, Zuckerberg’i açıkça hedef alarak, “Censorship (sansür), onun iş modeli haline geldi,” dedi. “Elimizde siyah beyaz belgelerle, ülkenin düşmanlarıyla işbirliği yapacak kadar ileri gitmiş bir şirket var,” diye ekledi.
“Virality Counter” ile Orwellvari sansür düzeni
Wynn-Williams, Meta’nın Çin pazarına girmek uğruna geliştirdiği “özel yapım sansür araçlarından” da söz etti. En çarpıcı örneklerden biri, 10.000 görüntülenmeyi aşan gönderileri anında incelemeye alan “virality counter” (viral sayaç) mekanizmasıydı. Bu sayaç, bir tür “baş editör”e sinyal gönderiyor ve içeriğin kaderi siyasi parametrelere göre çiziliyordu.
Senatör Richard Blumenthal, bu mekanizmayı “Orwellvari bir sansür aygıtı” olarak nitelendirdi. Bu sadece Çin ana karasında değil; Hong Kong ve Tayvan’da da uygulamaya konmuştu.
Wynn-Williams ayrıca Çinli yetkililerin, Facebook üzerinden Amerikan kullanıcı verilerine “potansiyel erişim imkânı” elde ettiğini söyledi. Şirket mühendisleri bu güvenlik zafiyetini yönetime bildirmiş; ancak Meta liderliğinin — başta Mark Zuckerberg olmak üzere — bu endişeleri kayıtsızca karşıladığı iddia edildi.
Çinli muhalife sansür: Zuckerberg’in kişisel kararı mıydı?
Tanıklıkta yer alan bir başka detay ise adeta buz kestirdi. 2017 yılında, Çinli rejim muhalifi Guo Wengui’nin, ABD’de yaşamasına rağmen Facebook’tan kaldırıldığı hatırlatıldı. Facebook bu sansürü, “başkasının kişisel bilgilerini paylaşması” nedeniyle yaptığını söylemişti. Ancak Wynn-Williams’a göre, bu tamamen Çin’in baskısıyla alınmış politik bir karardı.
Bu olay, Meta’nın sadece Çin’de değil, Amerika’da da sansür talimatları doğrultusunda hareket ettiğine dair çok daha derin bir iddiayı gündeme getiriyor.
Mark Zuckerberg: Çin takıntısı mı?
İddialar sadece kurumla sınırlı değil. Wynn-Williams, Zuckerberg’in Çin pazarına olan takıntısına da dikkat çekti. Facebook’un kurucusunun, Çinli liderlerle daha iyi anlaşmak adına haftalık Mandarin dersleri aldığı ve Çin’le olan iş ilişkilerine “kişisel olarak yatırım yaptığı” öne sürüldü.
Bu çabaların arkasındaki ekonomik motivasyon çok netti: Çin pazarı, milyarlarca dolar değerindeki devasa bir reklam pastasıydı. Wynn-Williams’ın sözleriyle, “Zuckerberg’in yaptığı en büyük numara, Amerikan bayrağını sarınıp kendini vatansever ilan etmesiydi. Oysa o, son on yılını Çin’de 18 milyar dolarlık bir iş kurmakla geçirdi.”
Yapay zeka işbirliği mi? Meta’nın Çinli rakiplerine katkısı
Wynn-Williams, Meta’nın yapay zekâ modeli “LLaMA”nın, Çin merkezli DeepSeek adlı yapay zekâ şirketine yardımcı olduğunu da ifade etti. DeepSeek’in OpenAI’ın ChatGPT’siyle yarışan, ama çok daha düşük maliyetli bir model geliştirdiği bu yılın başlarında duyurulmuştu.
Bu iş birliği, Amerikan teknoloji endüstrisinde soğuk bir duş etkisi yarattı. Meta, bu iddiayı geçen yıl yaptığı bir açıklamayla küçümsemeye çalıştı. Sözcü Andy Stone, “Kullanılan model eskiydi ve önemsizdi” dese de, kongredeki tepkiler bu açıklamayı pek de ikna edici bulmadı.
Meta cephesinden sert ret: “Gerçeklikten kopuk”
Tüm bu suçlamalara karşı Meta’nın tepkisi sert ve savunmacıydı. Şirket sözcüsü, Wynn-Williams’ın ifadesini “gerçeklikten kopuk ve yalanlarla dolu” olarak tanımladı. Ayrıca şirket, Çin’de hâlihazırda faaliyet göstermediklerini ve Çin pazarına girme ilgilerinin uzun süredir bilindiğini vurguladı.
Ancak bu açıklama, kamuoyunu ikna etmeye yetmedi. Çünkü kamuoyu artık şu sorunun peşinde: Meta’nın gerçekten Çin’de faaliyet göstermemesi, Çin’in sansür taleplerine uymadığı anlamına mı geliyor?
TikTok davası, Meta soruşturması, Çin-Amerika rekabeti: Fırtına büyüyor
Bu tanıklık, sadece Meta’nın değil, tüm Amerikan teknoloji sektörünün Çin’le olan hassas ilişkilerini gündeme taşıdı. Özellikle TikTok’un Amerikan hükümeti tarafından satış baskısına maruz kalması, ABD-Çin rekabetini iyice kızıştırdı.
Geçtiğimiz yıl kurulan “ABD-Çin Stratejik Rekabet Komitesi”, Çin’in Amerikan küresel gücüne meydan okumasını soruşturuyor. Meta’nın bu mücadelede hangi safta durduğu ise şu anda en çok tartışılan konuların başında geliyor.
Wynn-Williams’ın kitabı ve kişisel öfkesi
Sarah Wynn-Williams, geçtiğimiz mart ayında bir kitap yayımladı: Careless People: A Cautionary Tale of Power, Greed and Lost Idealism (Umursamaz İnsanlar: Güç, Hırs ve Yitirilen İdeallerin İbretlik Hikâyesi).
Bu kitap, Meta’da geçen yedi yılın ardından yaşadığı hayal kırıklığını ve ideallerinin nasıl yerle bir olduğunu anlatıyor. Senatodaki ifadesi ise bu kitabın çok daha ötesinde yankı buldu. Bir zamanlar içeriden gelen bir sesin, şimdi en yüksek sesle “Bu sistem çürüdü!” diye bağırması, yalnızca bir whistleblower meselesi değil; aynı zamanda bir kültürel ve siyasi yüzleşmeye işaret ediyor.
