“Made in USA” iPhone: Amerikan Rüyası mı, Cüzdan Kabusu mu?
Bir zamanlar bir hayal vardı: iPhone’lar Amerika’da üretilecekti. Parlak elma logosu artık Çin yerine Teksas’ın göbeğinde mi üretilecekti? Washington’un yükselen korumacılığıyla birlikte tekrar alevlenen bu hayal, bazılarına göre bir “ulusal gurur” projesi, bazılarına göre ise tam bir ekonomik çılgınlık. Peki gerçekten öyle mi? Gelin, Amerika’da üretilecek bir iPhone’un perde arkasına birlikte bakalım.
Obama ve Jobs’un Yüzleşmesi: “Bu işler geri dönmeyecek.”
Yıl 2011. Beyaz Saray’daki akşam yemeğinde dönemin başkanı Barack Obama, Apple’ın efsanevi CEO’su Steve Jobs’a doğrudan bir soru yöneltiyor: “Neden iPhone’lar Amerika’da üretilmiyor?” Jobs’un cevabı kısa ama keskin: “O işler artık geri gelmeyecek.”
Bu cümle, sadece ekonomik gerçekçiliği değil, aynı zamanda Apple’ın küresel tedarik zincirine olan bağlılığını da gözler önüne seriyordu. Ancak işler artık değişti. Beyaz Saray’da artık Donald Trump oturuyor ve onun hedefi net: iPhone’lar Amerika’da üretilecek!
Trump’ın Tarife Hamlesi: Yıldızlı Bayraklı iPhone Zorunluluğu mu Geliyor?
Donald Trump’ın başkanlığıyla birlikte “Amerikan malı” rüzgarı daha da güçlendi. Beyaz Saray, Trump’ın “karşılıklı tarifeler” politikasını savunurken, ABD’nin hem işgücü hem de kaynaklar açısından iPhone üretmeye hazır olduğunu iddia ediyor.
Apple’dan bu konuda doğrudan bir destek açıklaması gelmese de, analistlerin kafası karışık değil: Bu proje ya imkânsız ya da fahiş derecede pahalı. Hadi gelin, rakamlarla konuşalım…
Rakamlarla Kabus: ‘Made in USA’ iPhone Kaç Dolar Olur?
Bank of America Securities analistlerinden Wamsi Mohan’a göre, şu anda 1.199 dolara satılan iPhone 16 Pro’nun sadece işçilik maliyeti nedeniyle %25 zamlanması mümkün. Yani yaklaşık 1.500 dolarlık bir etikete hazır olun.
Daha da uç bir tahmin Wedbush analisti Dan Ives’ten geliyor: Amerika’da üretilen bir iPhone’un fiyatı tam 3.500 dolar olabilir! Çünkü Apple’ın tedarik zincirinin sadece %10’unu ABD’ye taşımak için bile 30 milyar dolar harcaması gerekecek.
Apple ve Çin: Kopmaz Bir İlişki
Apple şu an ürünlerinin %80’inden fazlasını Çin’de üretiyor. Trump’ın devreye soktuğu yeni tarifelerle birlikte bu ürünler ABD’ye girerken %145 oranında vergilendiriliyor. Bu da Apple’ı bir köşeye sıkıştırıyor.
Ancak asıl sorun bu da değil: Amerika’da bu üretimi yapacak ne işgücü ne de altyapı var. Apple ürünlerini tasarlarken Kaliforniya’da çalışıyor olabilir ama üretimi Foxconn gibi dev taşeronlara devretmiş durumda.
Foxconn Gerçeği: Bir Çin Mucizesi
Foxconn’un Çin’deki kampüsleri, adeta küçük şehirler gibi. İşçiler için yurtlar, servisler, yemek salonları… Her şey var. Her yaz yeni iPhone’ların çıkışına hazırlık olarak binlerce kişi geçici olarak işe alınır, montaj hattına sürülür. Bu sistem Apple’a yılda 200 milyon iPhone üretme kapasitesi sağlıyor.
Tabii bu düzenin bir de karanlık yüzü var. 2011’de intihar vakalarının ardından Foxconn, bazı binalarının çevresine intiharı önlemek için ağlar yerleştirmek zorunda kaldı. Zorla fazla mesai, düşük maaş ve baskı iddiaları hâlâ tartışılmakta.
Ücret Farkı Uçurum Gibi: Çinli İşçi $3.63, Amerikalı $16.50
iPhone 16 üretimi sırasında Çinli işçilerin saatlik ücreti sadece 3.63 dolar. İşe giriş bonusu ise 1000 dolar civarında. Ancak aynı işi Kaliforniya’da yapmak isterseniz, asgari ücret 16.50 dolar. Bu fark, işçilik maliyetlerini uçuruyor.
Mohan’ın tahminine göre, ABD’de bir iPhone’un sadece montaj ve test maliyeti 200 doları bulabilir. Çin’de bu rakam sadece 40 dolar.
Tim Cook’un Açıklaması: “Yeterli Beceri Yok”
Apple CEO’su Tim Cook da bu gerçeği inkâr etmiyor. 2017’de verdiği bir röportajda, “ABD’de yeterince kalıp mühendisi yok” diyerek çok net bir tablo çizmişti. Bu mühendisler, tasarım dosyalarını fiziksel üretime dönüştüren makineleri kurmakla görevli.
Çin’de bu mühendislerden oluşan bir ekip “birden fazla futbol sahasını” doldururken, Cook’a göre ABD’de bırakın birkaç sahayı, bir tanesini bile doldurmak zor.
Amerikan Fabrikası Fiyaskosu: Foxconn-Wisconsin Trajedisi
2017’de Trump, Foxconn’un Wisconsin’e 10 milyar dolarlık yatırım yapacağını duyurdu. Hedef: iPhone üretimi. Gerçekleşen: Sıfır.
Yıllar içinde proje defalarca yön değiştirdi. Elektronik üretimi rafa kalktı, pandemiyle birlikte sadece maske üretimi yapıldı. 13.000 iş hedeflenmişti ama sadece 1.454 kişi işe alınabildi. Koca fabrika hâlâ tam olarak tamamlanmış değil.
Apple’ın Kaçış Planı: Brezilya ve Arizona
2011’de Apple, Brezilya’da Foxconn iş birliğiyle fabrika açtı. Ama dört yıl sonra bile Brezilya’da üretilen iPhone’lar Çin menşeli olanlardan iki kat pahalıydı. Çünkü bileşenlerin çoğu hâlâ Asya’dan ithal ediliyordu.
Bugün Apple’ın çip tedarikçisi TSMC, Arizona’da küçük çaplı üretime başladı. Bu umut verici bir gelişme olsa da, iPhone’un çoğu parçası hâlâ Asya’dan geliyor.
Ekranlar Güney Kore’den (Samsung, LG), işlemciler Tayvan’dan (TSMC), kamera modülleri Çin’den geliyor. Yani, iPhone’lar sadece Çin’de üretilmiyor, aynı zamanda global bir orkestranın eseri.
Tarife Kabusu: iPhone 16 Pro Max %91 Zamlı mı Geliyor?
Trump, bazı tarifelere 90 gün erteleme getirse de, bu süre biterse Amerikalı bir iPhone 16 Pro Max’in fiyatı %91 artabilir. Bu da yaklaşık 2.300 dolarlık bir fiyat anlamına geliyor.
Wamsi Mohan’ın ifadesiyle: “Son montajı ABD’ye taşımak mümkün olabilir ama tüm tedarik zincirini taşımak yıllar alır, belki de asla gerçekleşemez.”
Yıldızlı Bayraklı iPhone: Bir Hayal mi Kalacak?
Steve Jobs’un net “hayır” dediği bu fikir karşısında Tim Cook daha politik. Trump’la iyi ilişkiler kurdu, yemin törenine katıldı, Apple’ın ABD’de 500 milyar dolarlık yatırım yapacağını açıkladı. Hatta yapay zekâ sunucularını Teksas’ta üretmeye başladı.
Bu iyi niyet sayesinde Apple, birinci Trump döneminde Çin’de üretilen iPhone’lar için geçici tarife muafiyetleri bile aldı.
Ama gerçek değişmedi: iPhone, Amerikan rüyasının değil, Çin’in montaj hatlarının çocuğu. En azından şimdilik.
